Netherlands Institute for Multiparty Democracy

“We hebben besloten om als Europeanen nauwer samen te werken ter bevordering van democratie waar ook ter wereld.”

Aldus Marieke van Doorn, Secretariaatscoördinator EPD

Marieke van Doorn is al coördinator van het EPD-secretariaat sinds de organisatie in 2008 werd opgericht. “Het idee voor deze organisatie ontstond in 2003 toen George Bush ‘democratie’ noemde als een van de redenen om Irak binnen te vallen. Samen met diverse andere Europese organisaties gaf het NIMD de aanzet tot discussies over manieren om een specifieke Europese aanpak voor ondersteuning van de democratie te ontwikkelen.”

“Als democratie ons ter harte gaat als een van de kernwaardes binnen de Europese Unie, waarom is het buitenlandse Europese beleid dan niet meer betrokken bij het verlenen van steun aan de democratie? Wat hebben we geleerd van de democratische veranderingen in Europa dat een inspiratie kan zijn voor een specifiek Europees profiel bij initiatieven voor steun aan de democratie? Dat waren de dingen die wij onszelf afvroegen op een conferentie in Parijs, terwijl buiten op straat protestacties werden gehouden tegen de oorlog in Irak. Later die avond, in de lobby van het hotel waar de conferentie werd gehouden, besloten we dat we een verklaring zouden opstellen en nauwer zouden samenwerken als Europeanen bij het bevorderen van democratie over de gehele wereld.”

Toen Nederland in 2004 voorzitter werd van de Europese Unie, nodigde het NIMD EU-instellingen en organisaties uit heel Europa uit om de toekomstige EU-agenda voor steun aan de democratie in het Vredespaleis te Den Haag te bespreken. “Deze conferentie was heel belangrijk om andere Europese spelers in het veld te leren kennen en te leren, hoe we elkaar konden aanvullen”, zegt Mevrouw Van Doorn. “Het voorzitterschap van Nederland, de Commissie en het Europese Parlement stemden er allen mee in dat een gezamenlijke Europese agenda voor ondersteuning van de democratie in landen buiten Europa van groot belang was. Toch was men het er ook over eens, dat het tijd zou gaan kosten voor EU-instellingen en die uit de lidstaten om te verduidelijken waar ‘steun aan de democratie’ voor stond en op welke wijze deze steun het best gegeven kon worden.”

Mevrouw Van Doorn oppert dat het ogenschijnlijke gebrek aan overeenstemming binnen de EU over hoe de democratie kan worden ondersteund ook als een sterk punt kan worden beschouwd. “Er zijn 27 lidstaten. Elke staat heeft haar eigen standpunt over democratie. Dit suggereert dat er geen sjabloon is voor een democratische regering. Er bestaat geen eenduidig model van democratie. Iedere staat heeft haar eigen uniek stelsel van instituten en procedures gevormd.” Trots voegt ze eraan toe: “Binnen de EU hebben we 27 verschillende modellen van democratie!” De boodschap is dat landen hun eigen democratie moeten opbouwen en dat de EU dit proces kan faciliteren zonder specifieke modellen te exporteren.

In een aantal oudere democratieën binnen de EU neemt men democratie als iets vanzelfsprekends aan. Toen de Oost-Europese landen echter tot de EU toetraden, nam het enthousiasme voor steun aan de democratie aanzienlijk toe. “De Tsjechen, Slowaken en Hongaren weten bijvoorbeeld nog steeds hoe het was om zonder democratie te leven. In 2009 vieren zij het 20-jarig bestaan van de democratie. Twintig jaar, dat is niets!”

In 2008, tijdens het EU-voorzitterschap van Tsjechië organiseerde het EPD een conferentie in Praag. Václav Havel sprak over het belang van democratisering. Hij benadrukte echter ook dat democratie tijd nodig heeft om te groeien. Democratische instellingen kunnen inderdaad worden opgebouwd – maar een democratische cultuur? “We zijn nog steeds bang als we kritiek spuien”, zegt Havel. Hij legt uit ”Mensen zijn nog steeds bang dat de geheime politie hen zal meenemen. Er is maar weinig vertrouwen. Dit vertrouwen moet groeien, terwijl we een manier vinden om het verleden een plaats te geven. Er is tijd nodig voor een culturele omslag naar democratie.” Aan het slot van zijn toespraak zei Havel dat het erg belangrijk was om te investeren in een nieuwe democratische generatie en hij deed de suggestie dat politici en voorstanders van democratie uit de jonge democratieën in Europa hun ervaringen zouden delen met de mensen in andere landen buiten de EU die ook een omslag naar democratie aan het maken zijn, zoals Zimbabwe.

Thans bepleit het EPD een actieve betrokkenheid bij toekomstige consensus in de EU voor ondersteuning van democratie en dat staat nu ook op de agenda van de Raad voor de Europese Unie, terwijl een werkgroep vanuit de lidstaten een gemeenschappelijk EU-standpunt aan het voorbereiden is. De organisatie is ook bezig een kenniscentrum op te zetten in Brussel, waar beroepsmatige hulpverleners bij democratie de lessen die zij geleerd hebben, kunnen delen. Het EPD maakt verder een begin met directe hulp te verlenen aan activisten voor democratie in Birma en in sommige landen van de Kaukasus en het heeft de aanzet gegeven voor een dialoogprogramma tussen Latijns Amerika en Europa.

De suggestie van Havel met betrekking tot Zimbabwe wordt ook serieus genomen. Het EPD is onlangs begonnen met een programma om het omslagproces in Zimbabwe te ondersteunen, met de nadruk op inspanningen om een nieuwe democratische grondwet vast te stellen in dit veelgeplaagde land. Mevrouw Van Doorn lacht: “Nadat de Minister voor grondwettelijke verandering in Zimbabwe erin geslaagd is een nieuwe grondwet te laten aannemen, zal ik hem naar Brussel uitnodigen om zijn lessen ook met ons Europeanen te delen.

Voor verdere informatie over de European Partnership voor Democracy, zie www.eupd.eu