Netherlands Institute for Multiparty Democracy

Democratie en de media

De media spelen een cruciale rol in het democratische proces, wanneer het gaat om burgerparticipatie in de politiek, en de aansprakelijkheid van politieke actoren zoals de overheid en het parlement.

Het aanwenden van de media om burgers te informeren over Ecuador’s nieuwe grondwet is een uitdagende maar lonende taak gebleken voor Ágora Democrática (IDEA-NIMD), NIMD’s partner in Ecuador. De Ecuadoriaanse organisatie begon haar werk in 2006, het jaar waarin Rafael Correa voor de eerste keer werd verkozen als president. Ágora steunde tijdens de Constitutionele Vergadering een wekelijks radioprogramma, genaamd ‘Ágora Constituyente’, dat live werd uitgezonden vanuit de Vergadering. Met dit initiatief ontwikkelde Ágora een alternatief communicatiekanaal tussen politiek en burgers.

Meer recentelijk gebruikte Ágora met hetzelfde netwerk van publieke radiozenders (CORAPE) de kracht van de media om bevolkingsgroepen in afgelegen gebieden te bereiken en hen de constitutionele hervormingen uit te leggen. Dit project, dat bekend staat als ‘De Grondwet in de Praktijk’ wordt mede ondersteund door het Canadese Ministerie voor Buitenlandse Zaken.

Ecuador’s nieuwe grondwet

Met de goedkeuring van de nieuwe grondwet in 2008 stemden de Ecuadorianen in met een vorm van participatieve democratie. Naast de drie normale staatsmachten – de uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht – werd er een nieuwe instelling geïntroduceerd: het orgaan voor transparantie en sociale controle, waarin burgers direct kunnen participeren. De leden van dit orgaan worden verkozen door middel van mededinging en zullen de macht hebben om andere overheidsautoriteiten te benoemen en te reguleren. De grondwet zet ook een kader uiteen voor burgerparticipatie op het lokale overheidsniveau.

Helaas zijn veel burgers zich niet voldoende bewust van de gevolgen van de nieuwe grondwet en hoe de instellingen in de praktijk zullen functioneren. Ágora Democrática en een aantal lokale NGO’s organiseerden direct na de Constitutionele Vergadering in 2008 een reeks workshops om erachter te komen wat de verwachtingen waren van de burgermaatschappij met betrekking tot de Vergadering. Volgens Cristhian Parreño van Ágora Democrática was “één van de leerpunten het gebrek aan kennis van de grondwet, burgerrechten en -plichten onder de Ecuadoriaanse bevolking. Als gevolg hiervan werd voorgesteld om een publiekscampagne uit te voeren.”

Bewustmakingscampagne

De campagne bestond uit verschillende onderdelen, waaronder een reeks radio-uitzendingen en krantenbijlagen waarin de rechten en plichten van de Ecuadoriaanse burgers werden uiteengezet. Daarnaast werden er ook verschillende workshops georganiseerd voor journalisten, maatschappelijke organisaties, lokale politici en burgers.

Er werden twaalf bijlagen gepubliceerd van de krant El Comercio. De inhoud van de twaalf bulletins bestond onder andere uit een uitleg van de constitutionele rechten en verantwoordelijkheden van de Ecuadorianen, de functies van de overheid en de betekenis van ‘El Buen Vivir’, of ‘welzijn’.

“Ecuador’s nieuwe grondwet is wat betreft inhoud waarschijnlijk een van de meest geavanceerde in Zuid-Amerika. De uitdaging was om een cultuur van dialoog en consensus te ontwikkelen en een grondwet te creëren waarin alle maatschappelijke geledingen zich vertegenwoordigd voelen. Hierdoor voorkom je dat een toekomstige regering weer een nieuwe grondwet gaat instellen,” aldus Parreño.

De bulletins werden gedistribueerd in de grote steden van alle 24 provincies, maar ook werden ze in kleine dorpen en gemeenschappen verspreid via de CORAPE radiozenders om zo ook landelijke gebieden te bereiken. Daarnaast werden de bulletins gebruikt als ondersteunend materiaal voor debatten, radio-uitzendingen en workshops.

Volgens Parreño richtte het project zich op landelijke gebieden omdat “wij zagen dat mensen in deze gebieden het minst waren geïnformeerd. Ook zijn zij degenen die het meest te lijden hebben onder het feit dat ze hun rechten en plichten niet kennen.”

Workshops voor burgers

Nadat alle twaalf bulletins in september waren verspreid, vond eind 2009 de eerste reeks workshops plaats in negen verschillende provincies. Tijdens de workshops, die werden gefaciliteerd door CORAPE journalisten, kregen burgers de mogelijkheid om met experts en plaatselijke politici kwesties te behandelen die door de grondwet ter sprake kwamen. Om de verspreiding van de overeenkomsten en conclusies van de workshops te optimaliseren werd er aan het eind van iedere gelegenheid een radioprogramma uitgezonden. Deelnemers aan de workshops waren vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, lokale autoriteiten, vaklieden, jongeren, migranten, professionals, leraren en studenten.

Er staan nog vier workshops gepland voor 2010, waaronder één die is georganiseerd naar aanleiding van een verzoek van een inheems volk, de Shuar. Deze zal plaatsvinden in het Amazone gebied in de provincie Morona Santiago, onder Shuar gemeenschappen. Sommige van deze mensen zijn nooit buiten hun gemeenschap geweest en hebben nog nooit een uitleg gekregen over hun grondwettelijke rechten.

Voor Mario Villalobos, CORAPE’s nieuwscoördinator die twee van de workshops faciliteerde in 2009, was het project van groot belang “omdat het een open en democratische discussie over de meningen van de burger ontsluit, wat betreft hun behoefte tot participatie, de manieren waarop dat te bereiken is”.

Eén van de deelnemers, Margarita Arias, werkzaam voor een migrantenorganisatie, zegt dat het belangrijk is dat de grondwet “niemand uitsluit en mensenrechten, participatie- en migratierecht garandeert.” Daarnaast zegt ze dat “de beste ervaringen als deelnemer aan de workshop waren de open debatten over zaken met betrekking tot participatie, waardoor de deelnemers hun rechten konden leren kennen en werden blootgesteld aan het feit dat deze rechten dienen als democratisch hulpmiddel. Het was ook waardevol om sociale netwerken op te bouwen tussen de deelnemers en hun maatschappelijke organisaties.”

Toekomstmogelijkheden

Een van de resultaten van de workshops is dat maatschappelijke organisaties hebben voorgesteld om verschillende dialogen en discussieplatforms op te richten. Zo hebben maatschappelijke organisaties en de lokale radiozender in Puyo gediscussieerd over de mogelijkheid om een ruimte te creëren waar debatten kunnen worden gevoerd.

Ágora heeft ook meetings gehad met overheidsorganisaties als de Citizens Participation Council en het Ministerie voor Onderwijs, die beiden interesse hebben getoond in het creëren van gespreksruimtes waar constitutionele rechten en plichten besproken kunnen worden. De Citizens Participation Council heeft bijvoorbeeld Agora’s toestemming gevraagd om PDF-bestanden van de bulletins op de website van de organisatie te plaatsen.

Bovendien is Ágora van plan om, in samenwerking met het Ministerie voor Onderwijs de bulletins te hergebruiken voor een mogelijk nieuw project in 2010 dat tot doel heeft om de strekking van de grondwet te verspreiden onder jongeren in bepaalde regio’s. Ten slotte zal CORAPE vanaf 2010 doorgaan met de ‘Ágora Constituyente’ radio-uitzendingen vanwege de toegevoegde waarde voor de politieke programmering, ook zonder de financiële steun van Ágora Democrática . Dit is één van de meest zichtbare en concrete resultaten van het Ágora project.

Hoewel de publiekscampagne zeer succesvol is gebleken, is er nog steeds veel werk te doen, aldus Mario Villalobos. “Ik denk dat mensen nu meer weten over de grondwet maar er moet nog veel gebeuren voordat we kunnen zeggen dat ze ‘genoeg’ weten. Omdat een grondwet dient als wettelijk instrument staan er veel concepten in die uitgelegd en begrepen moeten worden. De goedkeuring en verspreiding van de grondwet is een onderdeel van wat er moet gebeuren om een nieuwe maatschappij op te kunnen bouwen.”

Return to the NIMD Magazine 2010 Table of Contents.