Netherlands Institute for Multiparty Democracy

Elf jaar bestaat het grootschalige conflict in Zimbabwe alweer. Sinds Mugabe in 2000 een grondwetsreferendum over de versterking van zijn positie verloor en in reactie daarop de beruchte landinvasies begonnen, hebben de oppositie en het westen zich slechts met bescheiden resultaat kunnen verzetten. Bij alle verkiezingen die volgden wist de bejaarde president de macht te behouden. Toen de MDC in 2008 eindelijk een parlementsmeerderheid wist te krijgen was de enig overgebleven optie samenwerken met de vijand, de voortdurende onderlinge provocaties ten spijt. Liever van binnenuit kleine stappen maken dan van buitenaf aan een dood paard trekken, was de gedachte. Die hoop op geleidelijke verandering is vandaag de dag maar deels volbracht. Want ook al is het leven van veel Zimbabweanen dankzij de successen op het terrein van economische hervorming, gezondheidszorg en onderwijs verbeterd, het veiligheidsapparaat is nog altijd stevig in handen van Zanu-PF.

Die machtspositie gebruikt de partij om haar coalitiepartner onder voortdurende druk te houden: door de portefeuilles van MDC ministers te strippen, door ministersbenoemingen te blokkeren en door de afgesproken verwijdering van onfrisse types in hoge overheidsposten te voorkomen. Het is verleidelijk om in deze crises tussen de partijen het failliet van de regering van nationale eenheid te zien. Maar in elk denkbaar toekomstscenario zullen Zanu-PF en MDC tot dialoog gedwongen blijven. Overleeft de coalitie het, dan zal voor de uitstaande punten van onenigheid een akkoord moeten worden gezocht. Komen er nieuwe verkiezingen en wint de MDC, dan zal net als in Zuid-Afrika na het apartheidbewind het land gebaat zijn bij een geleidelijke machtsoverdracht. Zelfs bij herhaling van het verkiezingsgeweld van 2008, is de treurige werkelijkheid dat Zimbabwe weinig andere opties heeft dan te onderhandelen met de duivel.

Het NIMD is betrokken bij de gesprekken tussen de regeringspartijen, onder andere door steun te geven aan de door Zuid-Afrika geleide onderhandelingen en aan de totstandkoming van een breed gedragen grondwet. In 2009 heeft zulke steun bijgedragen aan een coalitieregering die de vrije val van Zimbabwe's economie heeft kunnen stoppen. Verdere onderhandelingen zullen echter onvermijdelijk traag en moeizaam verlopen. Een dialoog onder deze hoogspanning verloopt nu eenmaal als de processie van Echternach: drie stappen naar voren, twee stappen terug. Buitenstaanders zullen het resultaat langs die weg moeten beoordelen, niet per incident maar op langere termijn.